یکی از شش ویروس شناخته شده هپاتیت، ویروس هپاتیت C است که عامل بسیاری از موارد بیماری هپاتیت ویروسی در انسان می‌باشد. در کشور ما احتمالاً 200 تا 300 هزار نفر مبتلا به این ویروس می‌باشند.

آلوده شدن به ویروس هپاتیت C امروزه یک مشکل مهم بهداشتی در سراسر جهان است. امروزه از این بیماری به عنوان یک معضل یاد می‌شود، ولی چنانچه اقدامات لازم در جهت کنترل و پیشگیری از آن صورت نگیرد، مطمئناً در آینده ای نزدیک به یک فاجعه تبدیل خواهد شد. ویروس هپاتیت C در محیط خارج از بدن و درون خون خشک شده نیز به مدت سه ماه زنده می‌ماند، ولی با جوشاندن در 100 درجه سانتی‌گراد و به مدت 5 دقیقه از بین می‌رود.

تا قبل از سال 1992 در کشورهای خارجی و قبل از سال‌های 1374 و 1375 در ایران، شایع‌ترین راه انتقال ویروس هپاتیت C ، استفاده از خون و فرآورده‌های آن بود. بدیهی است که پس از این سال‌ها ، تمام خون‌ها از نظر انواع بیماری‌های عفونی از جمله هپاتیت C مورد بررسی قرار می گیرند و تنها در صورت سالم بودن اجازه تزریق داده می‌شود. دریافت‌کنندگان مداوم فرآورده‌های خونی، به عنوان مثال دریافت‌کنندگان فاکتورهای انعقادی 8 و 9 در بیماران هموفیلی و همچنین گیرندگان خون در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه که تحت دیالیز خونی قرار می‌گیرند، در معرض خطر جدی ابتلا به هپاتیت ‌C قرار دارند. امروزه متأسفانه اعتیاد به مواد مخدر تزریقی و تماس با خون افراد آلوده از طریق استفاده ی مشترک از سوزن مصرفی، عامل مهمی در ابتلا به هپاتیت C است.

افرادی که در معرض خطر ابتلا به هپاتیت C هستند به 4 دسته کلی تقسیم می‌شوند:

1- گروه اول: افراد در معرض خطر به دلیل سابقه مثبت استفاده از خون و فرآورده‌های آن مانند بیماران هموفیلی، دیالیزی و تالاسمی.

2- گروه دوم: سابقه تزریق خون در سال‌های قبل از 1374 که در آن زمان خون از نظر آلودگی به ویروس هپاتیت C بررسی نمی‌شد.

3- گروه سوم: افراد معتاد به مواد مخدر تزریقی یا دارای شرکای جنسی متعدد.

4- گروه چهارم: این گروه شامل 30 تا 40 درصد مبتلایان بوده و علت خاصی جهت ابتلای آنان یافت نمی‌شود.

متأسفانه اعتیاد به مواد مخدر تزریقی از علل مهم ابتلا به هپاتیت C می‌باشد. استفاده از سرنگ به صورت مشترک در بین معتادان به مواد مخدر می‌تواند به انتقال انواع عفونت‌ها از جمله هپاتیت C و B و ایدز منجر شود. البته اعتیاد به کوکائین و استنشاق از راه بینی نیز از راه‌های انتقال بیماری است. خطر بزرگی که معتادان به مواد مخدر را تهدید می‌کند، ابتلا به گونه‌های مختلف ویروس هپاتیت C است که موجب بروز بیماری با شدت بیشتر می شود. در این موارد پاسخ بیمار به درمان با داروهای ضد ویروسی کم می‌شود.

راه تشخیص این بیماری انجام آزمایش آنتی بادی ضد ویروس به روش «الیزا» است. در فردی که این آزمایش مثبت است، باید با استفاده از آزمایش دقیق‌تر «ریبا» یا «بلات» و آزمایش دقیق‌تر پی – سی – آر (HCV RNA) وجود بیماری و شدت آن را اثبات کرد.

برای بیماری هپاتیت C درمان موثری وجود دارد. مصرف توأم داروی اینترفرون آلفا و قرض ریباورین می‌تواند در 30 تا 50 درصد موارد به کنترل بیماری منجر شود. اثر داروی اینترفرون ساخت داخل کشورمان (به نام پی – دی فرون) در درمان بیماری معادل داروهای خارجی است. آمپول اینترفرون به صورت هفته‌ای سه بار تزریق می‌شود. مقدار و مدت مصرف آن را پزشک تعیین می‌کند. بیماران باید حداقل ماهی یک بار جهت بررسی و انجام آزمایشات مراجعه نمایند. امروزه آلفا – اینترفرون جدیدی به نام پگ – اینترفرون معرفی شده که هفته‌ای یک بار تزریق می‌شود. این دارو گران قیمت است، ولی تأثیر بیشتری دارد. هپاتیت C قابل درمان است و در صورت مصرف دقیق دارو تحت نظر پزشک، امکان ریشه کنی آن وجود دارد.

پس امروزه می‌توان نسبت به مهار بیماری و بازگرداندن زندگی سالم به بیماران اقدام کرد به شرطی که بیماری در مراحل زودرس آن تشخیص داده شود و بیماران با پزشک خود همکاری نمایند.

رعایت مقدار مناسب مصرف دارو و مدت توصیه شده توسط پزشک، در ریشه کنی بیماری حائز اهمیت است. باید توجه داشت که گرچه جهت درمان بیماری باید هزینه‌ای بالا متحمل شد، ولی ریشه کنی بیماری ارزش بیشتری دارد.

به كارگیری‌ بیوتكنولوژی‌ نوین‌ در كشاورزی‌ منجر به‌ تولید ٿرآورده‌های‌ با كیٿیت‌ بهتر، كاهش‌ هزینه‌ تولید آن‌ و تولید ٿرآورده‌هایی‌ باارزش‌ اٿزوده‌ بیشتر می‌گردد. به‌ همین‌ دلیل‌، امروزه‌ ٿعالیت‌های‌گسترده‌ای‌ در بخش‌ بیوتكنولوژی‌ برای‌ تبدیل‌ تحقیقات‌ پایه‌ای‌ به‌كاربردی‌ و توسعه‌ای‌ (تجاری‌) در حال‌ شكل‌گیری‌ است . به كارگیری‌ روش‌ها و ٿنون‌ مهندسی‌ ژنتیك‌ و بیوتكنولوژی‌ در كشت‌سلول‌ و باٿت‌ گیاهان‌ به ویژه‌ گیاهانی‌ كه‌ از جنبه‌ اقتصادی‌ و غذایی‌ اهمیت ‌ٿوق‌العاده‌ای‌ دارند، بسیار ارزشمند است‌. چرا كه‌ در مقایسه‌ با شیوه‌های ‌كشت‌ و تكثیر معمولی‌ از این‌ روش‌ می‌توان‌ با هزینه‌ای‌ بسیار كمتر وسرعت‌ عمل‌ بیشتری‌ به‌ دودمان‌های‌ خالص‌ سلولی‌ و انتخاب‌ سالم ترین ‌باٿت‌ گیاهی‌ با بازده‌ كمی‌ و كیٿی‌ چشمگیری‌ نائل‌ شد. با به كارگیری ‌بیوتكنولوژی‌ می‌توان‌ گیاهی‌ را تولید كرد كه‌ به‌ عواملی‌ همچون‌ سرما، گرما، رطوبت‌، خشكی‌، املاح‌، حشرات‌، آٿات‌ ویروس‌ها و سایر عوامل‌بیماری زا مقاوم‌ باشند و علاوه‌ برآن‌ در مقایسه‌ با موجود طبیعی‌، مجهز به ‌مكانیسم‌های‌ دٿاعی‌ اضاٿی‌ باشند. این‌ عوامل‌ قرن‌ها است‌ كه‌ كشاورزان ‌را آزار داده‌ و لطمات‌ بی‌شمار اقتصادی‌ وارد كرده‌ است.بیوتكنولوژی‌ كاربردهای‌ امیدوار كننده‌ بسیاری‌ دارد، اما نه‌ یك‌ راه‌ حل‌ عمومی‌ و نه‌ جایگزینی‌ برای‌ روش‌های‌ موجود است‌، بلكه‌ یك‌ روش‌كمكی‌ برای‌ حل‌ مشكلات‌ كشاورزی‌ است‌. نمونه‌های‌ ٿراوانی‌ ازكاربردهای‌ بیوتكنولوژی‌ در كشاورزی‌ امروز وجود دارد كه‌ برخی‌ ازنمونه‌ها در ذیل‌ اشاره‌ می‌گردد:
كرم‌ اگروتیس‌ (شب‌پره‌ زمستانی‌) یكی‌ از حشرات‌ آسیب‌ رساننده‌ به‌غلات‌ است‌ كه‌ معمولا به‌ وسیله‌ حشره‌كش‌ها با آن‌ مبارزه‌ می‌شود. باكتری ‌با سیلوس‌ تورژین ‌سیس‌ پروتئینی‌ تولید می‌كند كه‌ كشنده‌ حشره‌ ٿوق‌است‌ ولی‌ این‌ باكتری‌ با غلات‌ همزیستی‌ ندارد .  بیوتكنولوژیست‌ها برای‌حل‌ این‌ مشكل‌ ژن‌ پروتئین‌ تولیدی‌ این‌ باكتری‌ را به‌ باكتری ‌پسودوموناس‌ ٿلوئورسنس‌  كه‌ در خاك‌ وجود داشته‌ است‌ و با سویاهمزیستی‌ دارد انتقال‌ دادند و سپس‌ با وارد كردن‌ این‌ باكتری‌ به‌ خاك‌محل‌ كشت‌ غلات‌، حشره‌ ٿوق‌ را كنترل‌ نموده‌ و صدمات‌ ناشی‌ از آن‌ راكاهش‌ دادند. این‌ مثال‌ نمونه‌ای‌ از كاربرد علم‌ بیوتكنولوژی‌ در كنترل‌حشرات‌ و آٿات‌ محسوب‌ می‌شود.از ٿنآوری‌ بیوتكنولوژی‌ در كنترل‌ علٿ‌های‌ هرز نیز استٿاده‌ گردیده ‌است‌.

برای‌ نمونه‌ بسیاری‌ از علٿكش‌ها به دلیل‌ حضور ماده‌ای‌ بنام ‌گیلٿوسیت‌  در علٿ‌كش‌ رانداپ‌  كه‌ تأثیر منٿی‌ بر ٿعالیت‌های ‌آنزیمی‌ حبوبات‌ دارد، در مزارع‌ حبوبات‌ قابل‌ استٿاده‌ نیست‌.بیوتكنولوژیست‌ها توانسته‌اند با انتقال‌ ژن‌ مقاومت‌ به‌ گلیٿوسیت‌ (كه‌ آن‌را در نوعی‌ باكتری‌ به‌ نام‌ سالمونلا ٿلاتیٿی‌ موریوم‌ یاٿته‌اند) به‌ گیاهان‌زراعی‌، واریته‌های‌ جدیدی‌ از ذرت‌، پنبه‌ و تنباكوی‌ مقاوم‌ به‌ علٿ‌كش‌هارا تولید نمایند.
استٿاده‌ از بیوتكنولوژی‌ درگیاهان‌ زراعی‌ در اٿزایش‌ كیٿی‌ گیاهان‌زراعی‌ نیز مؤثر بوده‌ است‌، به طوری كه‌ گیاهان‌ تراریخته  كه‌ از طریق ‌بیوتكنولوژی‌ به‌ دست‌ آمده‌اند نسبت‌ به‌ ارقام‌ قدیمی‌ تولید بیشتری‌ داشته‌اند كه‌ این‌ اٿزایش‌ بهره‌وری‌ به‌ دلیل‌ عواملی‌ چون‌ تحمل‌ به‌خشكی‌، مقاومت‌ به‌ حشرات‌، بیماری‌ها و قدرت‌ رقابت‌ بیشتر با علٿ‌های ‌هرز بوده‌ است‌‌. همچنین‌ بیوتكنولوژیست‌ها موٿق‌ شده‌اند مكانیسمی‌ كه‌ موجب ‌نرم‌شدگی‌ و ٿساد میوه‌هایی‌ چون‌ گوجه‌ ٿرنگی‌ می‌شود را با استٿاده‌ ازروش‌های‌ مهندسی‌ ژنتیك‌ تحت‌ كنترل‌ خود در آورده‌ و موجب‌ حذٿ‌شیمیایی‌ موادی‌ می‌شوند كه‌ موجب‌ رسیدگی‌ بیش‌ از حد محصول‌می‌شود. با استٿاده‌ از این‌ تكنیك‌ ، گوجه‌ ٿرنگی‌ Flavrsavr را تولیدنمودند كه‌ میوه‌ها به‌ حالت‌ طبیعی‌ رسیده‌ و پس‌ از برداشت‌، بدون‌ اینكه‌میوه‌ها در معرض‌ ٿساد قرار گیرند به‌ مساٿت‌های‌ دور قابل‌ حمل‌ بودند.
ایجاد مقاومت‌ در مقابل‌ تنش‌های‌ محیطی‌ مانند خشكسالی‌، گرما،سرما، ازن‌ موجود در اتمسٿر، نمك‌ و مواد كانی‌ از دیگر اهداٿ ‌بیوتكنولوژیست‌ها بوده‌ است‌. در این‌ مورد می‌توان‌ به‌ تولید سیب‌زمینی‌ وتوت‌ ٿرنگی‌ مقاوم‌ به‌ یخبندان‌ كه‌ از طریق‌ مهندسی‌ ژنتیك‌ بدست‌ آمده‌،اشاره‌ نمودد.
كشت‌ سلولی‌ كه‌ طی‌ آن‌ سلول‌های‌ گیاهی‌ رشد یاٿته‌ در محیطكشت‌، به‌ عنوان‌ منبع‌ تأمین‌ كننده‌ مواد ارزشمندی‌ محسوب‌ می‌گردند، ازدیگر كاربردهای‌ بیوتكنولوژی‌ می‌باشد. برای‌ نمونه‌، وانیل‌ معمولا از بذرگیاه‌ وانیلا بدست‌ می‌آید. استخراج‌ وانیل‌ از سلول‌های‌ گیاهی‌ كشت‌ شده ‌می‌تواند ارزان تر از روش‌های‌ سنتی‌ تمام‌ شود. علاوه‌ بر این‌ از كشت‌سلول‌های‌ گیاهی‌ در محیط كشت‌، می ‌توان‌ ساقه‌ و ریشه‌ تولید كرد كه‌برخی‌ از این‌ اندام‌ها می‌توانند به‌ دلیل‌ جهش‌ دارای‌ صٿات‌ متٿاوتی ‌باشند كه‌ قابل‌ بهره ‌برداری‌ خواهند بود.علاوه‌ بر موارد ذكر شده‌ به‌ اختصار، برخی‌ از كاربردهای‌ بیوتكنولوژی ‌را می‌توان‌ بصورت‌ ذیل‌ عنوان‌ کرد:

 1-  توسعه ظرٿیت تثبیت نیتروژن در گیاهان غیر لگومینوز (  مهندسان ژنتیک در حال کار کردن بر روی انتقال ژن نیٿ ( ( nif در گیاهان غیر لگومینوز بوسیله استٿاده از ناقل E.Coli  هستند )

2-  مراقبت از گیاهان در مقابل بیماری های گیاهی ( گیاهانی مثل پایه نیشکر که از کشت باٿت مریستمی به دست می آیند مقاومت بالایی نسبت به بیماری ها دارند )

3-    توسعه گونه های جدید به وسیله گداختن پروتوپلاسم یا پروسه کلون سا زی

4-    تولید تركیبات‌ مؤثر و مهم‌ گیاهی‌ از راه‌ كشت‌ انبوه‌ سلولی‌

5-    استٿاده‌ از گیاهان‌ به‌ عنوان‌ عوامل‌ و منابع‌ تولید محصولات ‌زیست‌شناسی‌ و شیمیایی‌

6-    مطالعه‌ ٿرآیندهای‌ رشد و نمو و تمایز آن‌

7-    مقامت به تنش های زنده (  حشرات،  ویروس ها و بیماری های قارچی و باکتریایی )

8-    مقاومت به تنش های غیر زنده

9-    مقاومت به علٿ کش ها

10-      گیاهان تراریخت برای بهبود کیٿیت ( کیٿیت انباری  )

11-      گل های تراریخت برای رنگ گل

12-      گیاهان تراریخت برای نر عقیمی

13-    گیاهان تراریخت برای تولید بذور خاتمه دهنده ( به تکنولوژی که قابلیت حیات یا باروری بذور را پس از یک مدت معین خاتمه می دهد ، خاتمه دهنده یا Terminator technology می گویند. بدین ترتیب شرکت تولید کننده ، بذور نسل اول را می ٿروشد اما بذور و یا میوه های حاصل از این گیاهان ٿقط به عنوان غذا قابل استٿاده هستند و اگر کشت شوند جوانه نخواهد زد )

14-    گیاهان تراریخت به عنوان بیوراکتورها ( برای تولید ارزان مواد شیمیایی و دارویی که این پدیده به زراعت مولکولی یا Molecular farming معروٿ می باشد)

15-      تولید  پلاستیک قابل تجزیه زیستی  (Biodegradable plastic )

16-      استٿاده‌ از آنزیم‌ها در تولید مواد شیرین‌ كننده‌ تولیدات‌ غذایی‌ انسان‌

17-      كنترل‌ و دٿع‌ آٿات‌ گیاهی‌ و تهیه‌ انواع‌ كودهای‌ زیستی‌ وحشره‌كش‌های‌ میكروبی‌

18-      اصلاح‌ ژنتیك‌ بذر و دانه‌های‌ روغنی‌

19-      كاهش‌ اثرات‌ مخرب‌ كشاورزی‌ بر محیط خاك‌

20-      غنی‌سازی‌ خاك‌ و حاصلخیز كردن‌ آن‌ با استٿاده‌ از میكروارگانیسم‌های‌ تثبیت‌ كننده‌ ازت‌ و قارچ‌ میكوریزا

21-      استٿاده‌ از ایجاد مصونیت‌ برخی‌ مواد شیمیایی‌ گیاهان‌ در برابر امراض‌مزمن‌ انسانی‌

22-      تهیه‌ نوعی‌ آلبومین‌ انسانی‌ در گیاهان‌ با دستكاری‌های‌ ژنتیكی‌

23-      استٿاده‌ از هورمون‌های‌ رشد در دام‌ها

24-      تلقیح‌ مصنوعی‌ دام‌ها و بهره ‌گیری‌ از صٿات‌ برتر ژنتیكی‌ در روش های‌انتقال‌ جنین‌

25-      كاربرد در صنایع‌ غذایی‌ تبدیلی‌ و كاهش‌ هزینه‌های‌ تولید موادغذایی‌

26-      تهیه‌ و تولید واكسن‌های‌ مٿید و جدید برای‌ پیشگیری‌ از عٿونت‌های ‌مرگ‌آور در دام‌ها و طیور

طی سال‌های اخیر وقوع مسمومیت‌ها و بیماری‌های میکروبی ناشی از غذا نه‌تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز که از استانداردهای بهداشتی بالایی برخوردارند، به نحو چشمگیری افزایش یافته است.

این نوع مسمومیت‌ها از عمده بیماری‌های جوامع کشورهای مختلف جهان به‌شمار می‌رود. طبق مطالعات انجام شده، همه ساله بیش از هزار میلیون مورد اسهال حاد در بین بچه‌های زیر پنج سال در ممالک آفریقا، آسیا (به استثنای چین) و آمریکای لاتین اتفاق می‌افتد که به مرگ بیش از پنج میلیون نفر منجر می‌شود در حالی که موارد واقعی مسمومیت‌های غذایی ۱۰ تا ۱۰۰ برابر بیشتر از موارد  دیگرگزارش شده است.

 بسیاری از میکروب‌ها در گذشته به عنوان عامل مسمومیت غذایی محسوب نمی‌شدند اما اخیراً تحت عنوان میکروب‌های بیماری‌زای پنهان یا نوظهور شناسایی شده‌اند، اهمیت این میکروب‌ها در ایجاد مسمومیت غذایی روز به روز بیشتر می‌شود به‌خصوص این‌که برخی از آنها قادرند تحت شرایط یخچالی و در محیط با اکسیژن کم زنده مانده و رشد کنند و برخی نیز حتی با تعداد اندک قادر به ایجاد بیماری هستند که این مورد زنگ خطری جدی برای سلامت مصرف کنندگان مواد غذایی است.

عوامل ایجاد مسمومیت

میکروب‌ها مسئول بخش عمده‌ای از مسمومیت‌های غذایی هستند، هرچند که در این میان نباید آلودگی غذا با انواع مواد افزودنی، فلزات سنگین (مانند سرب، آرسنیک، جیوه و کادمیوم)، باقی‌مانده سموم دفع آفات نباتی و همچنین سایر مواد سمی‌ که در مراحل تولید، نگهداری و فرآوری غذا ایجاد می‌شوند (مانند نیتروزامین و آفلاتوکسین) را از نظر دور داشت.

غذاهای مسموم کننده معمولاً بو یا مزه ناخوشایندی ندارند، اما پس از مصرف علایم بالینی بسیار حادی ایجاد می‌کنند.میکروب‌هایی که مواد غذایی را آلوده می‌کنند با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند اما همین موجودات زنده میکروسکوپی تحت شرایطی خاص می‌توانند با تولید سموم ویژه‌ای در مواد غذایی، مسمومیت‌های بسیار خطرناکی ایجاد کنند که برخی از آنها می‌تواند کشنده باشد، هرچند که اغلب این مسمومیت‌ها معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف می‌شوند.

سالمونلاها، کلستریدیوم بوتولینوم، کلستریدیوم پرفرنژنس، استافیلوکوک طلائی، اشریشیا کلی، شیگلا، یرسینیا و باسیلوس سرئوس  از جمله باکتری‌هایی هستند که به‌طور معمول در ایجاد انواع مسمومیت‌های غذایی نقش دارند.

در مقایسه با باکتری‌ها، نقش ویروس‌ها در ایجاد بیماری‌های غذایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است که شاید دلیل عمده آن مربوط به مشکلات تکنیکی برای جداسازی ویروس‌ها از مواد غذایی و کشت آنها باشد.

انگل‌های تک‌یاخته‌ای نیز قادر به رشد در مواد غذایی نیستند ولی کیست آنها می‌تواند به مدت طولانی در غذا به حیات خود ادامه دهد که از میان آنها می‌توان به آمیب آنتاموبا هیستولیتیکا، ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم اشاره کرد. حضور قارچ‌ها نیز در مواد غذایی از نظر تولید مواد  سمی‌ موسوم به مایکو توکسین‌ها حائز اهمیت است.

مسمومیت با سالمونلا

سالمونلوزیس نام عفونتی است که به‌وسیله باکتری سالمونلا ایجاد می‌شود. از جمله مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، ماهی دودی و شیر خشک.

به گفته کارشناسان بهداشت مواد غذایی، احتمال آلودگی غذاهایی که پروتئین بالایی دارند (مانند شیر و صدف خوراکی) با گونه خاصی از این باکتری به نام سالمونلا تیفی (عامل تب تیفوئید) بسیار محتمل است.

همچنین پس از مصرف غذاهای پخته‌ای که قبل از مصرف مجدد خوب گرم نشده‌اند یا سرد مصرف شده‌اند، ممکن است این نوع مسمومیت بروز نماید.

به گفته پزشکان، علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود و ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند. علایم و نشانه‌های این مسمومیت شامل تب، خستگی، سردرد، تهوع، استفراغ، اسهال آبکی شدید، ضعف، درد شکم و کم شدن آب بدن است.

مسمومیت با کلستریدیوم بوتولینوم

بوتولیسم از جمله  مسمومیت‌های غذایی شدید و کشنده است که توسط سم حاصل از کلستریدیوم بوتولینوم، که یک باکتری بی‌هوازی است، ایجاد می‌شود. این باکتری ممکن است در فراورده‌های غذایی و غذاهای خانگی که به‌صورت غلط  تهیه شده‌اند و یا در شرایط غیر بهداشتی و نامناسب نگهداری می‌شوند، ایجاد شود.

به گزارش ستاد مرکزی اطلاع‌رسانی داروها و سموم وزارت بهداشت، برخی از مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: سوسیس، کالباس، کنسرو ماهی، کنسرو ذرت، کنسرو لوبیا، کشک خانگی و عسل خام خالص (بوتولیسم نوزادان). به همین دلیل است که پزشکان مؤکداً به مادران  نوزادان زیر یک سال توصیه می‌کنند که به آن‌ها عسل ندهند.

بوتولیسم اگرچه نادر است ولی اغلب کشنده است. علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود، یعنی ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند.

علایم و نشانه‌های بوتولیسم شامل تاری دید، دوبینی، افتادگی پلک فوقانی، عدم توانایی حرکتی، اختلال تکلم، لکنت زبان، سختی بلع و خشکی و درد گلو است. سایر علایم  می‌تواند به صورت خشکی دهان، یبوست، بند آمدن ادرار (احتباس ادراری) بروز کند.

بیمار معمولاً هوشیار و بدون تب می‌باشد. مهمترین اقدام درمانی در این مسمومیت تجویز سریع «ضد سم» در مراکز درمانی است که در صورت عدم درمان ممکن است فرد مسموم در اثر فلج تنفسی فوت کند.

مسمومیت با استافیلوکوک طلایی

به گفته بسیاری از کارشناسان این نوع مسمومیت غذایی نیز به اندازه سالمونلوزیس شایع است. علت اصلی این مسمومیت تولید نوعی سم روده‌ای توسط گروه خاصی از باکتری استافیلوکوک طلائی است.

بررسی‌های انجام شده نشان داد که مصرف شیر و سایر خوراکی‌های آلوده مهمترین علت بروز این بیماری است. آلودگی غذا می‌تواند در اثر تماس ترشحات بینی، گلو و دست افراد آلوده به میکروب ایجاد شود و به همین دلیل است که افرادی که در زمینه تهیه و تولید مواد غذایی فعالیت می‌کنند باید دارای کارت بهداشتی سلامت باشند چون مواد غذایی پس از پختن و در حین برش یا خرد کردن می‌تواند به این باکتری آلوده شود.

فراورده‌های گوشت و مرغ، سس‌ها، آبگوشت، شیرینی‌های خامه‌ای یا کرم‌دار، سالاد ماهی، شیر، پنیر و به‌طور کلی غذاهای با محتوای پروتئینی بالا از جمله  مواد غذایی هستند که مسمومیت با استافیلوکوک طلایی در آن‌ها گزارش شده است.

علایم و نشانه‌های این  مسمومیت عبارتند از: استفراغ ناگهانی، دردهای شکمی‌ و اسهال که در موارد حاد ممکن است خون و بلغم در مدفوع ظاهر شود. در این نوع مسمومیت بر خلاف نوع سالمونلایی تب نادر بوده و مرگ کمتر روی می‌دهد.

كاربرد بیوسورفكتانت‌ها در افزایش بازیافت نفت

بیوسورفكتانت‌ چیست؟

دكتر ابراهیمی‌پور، مطالعات زیادی بر روی بیوسورفكتانت‌های تولیدی توسط باكتری‌ها به عمل آورده است. وی در رابطه با این تركیبات اظهار می‌كند: "بیوسورفكتانت‌ها گروهی از تركیبات آلی تولید شده توسط باكتری‌های نفت‌خوار هستند كه به سه گروه بیوسورفكتانت‌های كاتیونی، آنیونی و خنثی طبقه‌بندی می‌شوند. هر كدام از این گروه‌ها دارای خصوصیات و كاربردهای مشخصی هستند. بیوسورفكتانت‌ها، علاوه بر كاهش دادن كشش سطحی نفت، لایة یكپارچه نفتی را به ذرات كوچك‌تر می‌شكنند و به این ترتیب باعث امولسیونه شدن و نهایتاً حل شدن لایة نفتی در آب می‌شوند. همچنین نسبت سطح به حجم لكة نفتی را نیز افزایش داده و موجب می‌شوند تا باكتری‌های نفت‌خوار براحتی اطراف ذرات نفتی جمع شده و آن را تجزیه نماید. بیوسورفكتانت‌هایی كه توسط گروه تحقیقاتی اینجانب، شناسایی و از سویه‌های ایرانی جداسازی شده است از نوع آنیونی هستند، كه بهترین نوع بیوسورفكتانت‌ها را شامل شده و مصارف خیلی زیادی دارند."

كاربرد بیوسورفكتانت‌ها

استخراج نفت ثالثیه

اكثر روش‌های متداول استخراج نفت خام، تنها قادرند حدود 20 درصد از كل ذخیرة نفتی چاه را استحصال كنند. این نفت اصطلاحاً "نفت اوّلیه" (Primary Oil) گفته می‌شود، كه معمولاً فشار لایه گازی موجود در چاه موجب استخراج نفت ‌خام می‌شود. اما باید توجه داشت كه بیش از 80 درصد محتوای مخازن نفت ‌خام در كنار چاه اصلی و در درون سنگ‌های متخلخل اطراف آن قرار دارد. برای خارج ساختن بخشی از این ذخیره نفتی، معمولاً در كنار چاه نفت سوراخ عمیقی ایجاد كرده و از این طریق بخار آب یا بمب‌های گرمازا (این مورد اغلب در تحقیقات استفاده می‌شود) به درون سنگ‌های متخلخل حاوی نفت تزریق می‌شود. با این كار بخش كمی از نفت موجود به سمت چاه اصلی سرازیر شده و قابل استخراج خواهد بود. نفت حاصل از این روش كه حداكثر 5 درصد ذخیره واقعی میدان نفتی را شامل می‌شود، اصطلاحاً به "نفت ثانویه" (Secondary Oil) معروف است. اما بخش اعظم چاههای نفتی پس از استخراج نفت ثانویه به صورت چاه‌های متروك و به ظاهر تخلیه شده رها می‌شوند، در حالی‌كه بیش از 70 درصد ذخیرة نفتی این مخازن همچنان باقی است. امروزه یكی از استفاده‌های بالقوه بیوسورفكتانت‌ها در استخراج همین بخش از نفت خام می‌باشد كه اصطلاحاً "نفت ثالثیه" (Tertiary Oil) گفته می‌شود.

مزایای بیوسورفكتانت‌ها در استخراج نفت ثالثیه

یكی از نكات جالب توجه آن‌است‌كه در این مورد به خالص بودن بیوسورفكتانت نیازی نیست و حتی محیط كشت حاوی باكتری‌های مولد این تركیبات هم می‌تواند برای استحصال نفت خام مورد استفاده قرارگیرد. یكی دیگر از ویژگی‌های این روش آن ‌است‌كه در مقایسه با سورفكتانت‌های شیمیایی كه اثرات زیانبار زیست‌محیطی فراوانی بر جای می‌گذارند، كاربرد بیوسورفكتانت‌ها فاقد هرگونه عوارض نامطلوب بر روی اكوسیستم طبیعی است.
در این روش معمولاً باكتری نفت‌خوار مولد بیوسورفكتانت و یا بیوسورفكتانت را همراه آب به درون مخازن زیرزمینی نفتی تزریق می‌كنند. باكتری‌ها در حدود 8 میلیاردم نفت ‌خام را برای رشد و تكثیر خود مصرف كرده و پس از تولید بیوسورفكتانت، موجب كاهش كشش سطحی نفت و روان شدن آن به سمت چاه اصلی می‌شوند. به این طریق می‌توان بخش اعظم نفت موجود در لایه‌های ماسه سنگی اطراف مخزن را استحصال كرد.

نكته جالب توجه در مورد باكتری‌های مولد بیوسورفكتانت‌ آن ‌است ‌كه اغلب این باكتری‌ها علاوه بر هالوفیل (نمك‌دوست) بودن، ترموفیل (گرمادوست) و یا حتی اكستریم ترموفیل(Extreme Thermophile) نیز هستند. یعنی به حرارت‌های بالا مقاومند. از همین رو، محصولات تولیدی آنها نیز در برابر حرارت مقاوم بوده و به راحتی غیرفعال نمی‌شوند. اینجانب با امكانات موجود، باكتری‌های نفت‌خوار جدا شده از ایران را تست كردم و مشخص شد كه خود سلول‌های باكتری تا دمای 70 درجة سانتیگراد و محصول آن‌ها (بیوسورفكتانت) تا حدود 150 درجة سانتیگراد به حرارت مقاومت دارند. از این رو مشكل خاصی در استفاده از این باكتری‌ها یا بیوسورفكتانت آن‌ها در عمق زمین و چاه‌های نفتی وجود ندارد.
به هر حال در پایان باید به این نكته توجه داشت كه تكنولوژی استخراج و كاربرد بیوسورفكتانت‌ها درصنایع و بویژه صنعت نفت، نه تنها تكنیك امروز بلكه نیاز فرداست. كشور ما می‌تواند با دست‌یابی به تكنولوژی استخراج و كاربرد بیوسورفكتانت‌ها، یكی از مدعیان اصلی این صنعت در دنیا بوده و از این راه درآمدهای ارزی گسترده‌ای به دست آورد.

سولفورزدایی از نفت خام

قابلیت دیگر این باكتری‌های مولد بیوسورفكتانت و سویه‌های نفت‌خوار این ‌است ‌كه به كمك آن‌ها می‌توان گوگرد موجود در نفت‌های خام را حذف و اصطلاحاً سولفورزدایی كرد. در واقع چون این باكتری‌ها همه‌چیزخوار هستند، بنابراین می‌توانند سولفید موجود در نفت را كه به شكل S2- است، در شرایط هوازی اكسید كرده و به سولفات تبدیل نمایند. این امر نیز می‌تواند به‌عنوان یكی از كاربردهای مهم بیوسورفكتانت‌ها و باكتری‌های نفت‌خوار در صنایع نفتی به كار گرفته شود. البته با دستكاری‌های ژنتیك می‌توان سویه‌های خاصی از این باكتری‌ها را ایجاد كرد كه صرفاً فعالیت سولفورزدایی داشته و نفت را تجزیه نكنند.
در پایان باید عرض كنم كه كشور ما از ذخایر و منابع خدادادی بسیار ارزشمندی بهره‌مند است، بطوریكه اگر دنبال نقره بگردیم، طلا هم پیدا می‌كنیم. اما مهم این است ‌كه بدانیم كجا و چگونه جستجو كنیم.